السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )
80
جواهر البلاغة ( فارسى )
6 - التشبيه الضمنى هو تشبيه لا يوضع فيه المشبّه و المشبّه به فى صورة من صور التشبيه المعروفة بل يلمح المشبّه و المشبّه به و يفهمان من المعنى . 1 - تشبيه مرسل و آن تشبيهى است كه ادات تشبيه در آن ذكر شده است . 2 - تشبيه مؤكّد و آن تشبيهى است كه ادات تشبيه در آن ذكر نشده است . 3 - تشبيه مجمل و آن تشبيهى است كه وجهشبه در آن محذوف است . 4 - تشبيه مفصل و آن تشبيهى است كه وجهشبه در آن مذكور است . 5 - تشبيه بليغ و آن تشبيهى است كه ادات و وجهشبه هردو در آن حذف شده باشد . و آن از جهت بلاغت بالاترين نوع تشبيه است كه دربارهء آن كاملا سخن گفته شد . « 1 » 6 - تشبيه ضمنى و آن تشبيهى است كه مشبّه و مشبّهبه در آن به شكل تشبيه شناخته شده قرار نمىگيرد بل به آن دو اشاره مىشود و آنها از معنى به دست مىآيد . نحو : علا فما يستقر المال فى يده * و كيف تمسك ماء قنة الجبل بلندقدر گشت پس مال در دستش نمىماند ، و چگونه قلهء كوه آب را نگه مىدارد ؟ فالمشبّه الممدوح و هو ضمير « علا » و المشبّه به « قنّة الجبل » و وجه الشبه عدم الاستقرار و الاداة محذوفة ايضا . و هذا النوع يؤتى به ليفيد انّ الحكم الذّى اسند الى المشبّه ممكن . مشبّه كسى است كه ستايش شده است و آن ضمير مستتر در « علاء » است . مشبّهبه « قنّة الجبل » ( قلّهء كوه ) است . وجهشبه « عدم الاستقرار » ( نماندن ) است . و ادات تشبيه حذف شده است . و اين نوع از تشبيه آورده مىشود تا بفهماند حكمى كه به مشبّه اسناد داده شده است ممكن است . « 2 »
--> ( 1 ) - مقصود از بليغ در اينجا چيزى است كه براى نيكوييش به درجهء قبول رسيده باشد ، يا منظور از بليغ لطيف و زيباست . ( 2 ) - مانند قول او : لا تنكرى عطل الكريم من الغنى * فالسيل حرب للمكان العالى اى زن ، تهيدست بودن كريم را انكار مكن ، سيل با جاى بلند دشمن است . يعنى جدا بودن مرد كريم را از ثروت انكار مكن اين شگفت نيست چون در قلّههاى كوهها كه جاهاى بلند -